Otomatik erişilebilirlik testi neyi bulur, neyi bulamaz? (%57 gerçeği)
Yayımlandı: 7 dk okumaAccessibleOrNot ekibi
Otomatik erişilebilirlik testi, bir sayfanın kodunu kurallara göre tarayıp WCAG hatalarını insan müdahalesi olmadan bulan testtir. Deque'nin 2.000'den fazla denetime dayanan çalışmasına göre bu testler, gerçek sitelerde bulunan erişilebilirlik sorunlarının hacim olarak yaklaşık %57'sini yakalıyor. Kalan %43, bir insanın sayfayı klavyeyle, ekran okuyucuyla ve gözüyle kontrol etmesini gerektiriyor.
Kısaca
- %57, WCAG ölçütlerinin değil, bulunan sorunların sayısının oranı: 2.000'den fazla denetim, 13.000'den fazla sayfa, yaklaşık 300.000 sorun (Deque, Mart 2021).
- Sık görülen sorunlar (kontrast, alt metin eksikliği, etiketsiz form alanı) otomatik bulunabildiği için hacim payı yüksek çıkıyor.
- Otomatik test alt metnin doğru olup olmadığını, klavye akışının mantıklı olup olmadığını ya da hata mesajının anlaşılır olup olmadığını söyleyemez.
- Hiçbir otomatik araç tek başına bir sitenin WCAG'ı karşıladığını kanıtlayamaz.
%57 rakamı nereden geliyor?
Deque Systems, Mart 2021'de yayımladığı çalışmada ilk kez denetlenen sitelerden gelen verilere baktı: 2.000'den fazla denetim, 13.000'den fazla sayfa, yaklaşık 300.000 erişilebilirlik sorunu. Denetimler hem otomatik (axe-core kuralları) hem elle yapılmıştı. Sonuç: tüm sorunların %57'si otomatik testle bulunmuştu.
Fark neden bu kadar büyük? Çünkü sorunlar eşit dağılmıyor. Düşük kontrast, eksik alt metin ve etiketsiz form alanı gibi otomatik bulunabilen hatalar sitelerde yüzlerce kez tekrarlanıyor. WebAIM'in 2026 taramasında ana sayfaların %83,9'unda düşük kontrastlı metin, %53,1'inde alt metni eksik görsel vardı.
Bir uyarı daha: çalışma tek bir satıcının, kendi aracıyla yaptığı denetimlere dayanıyor. Rakam yön gösterici; her site için aynı oran çıkmaz.
Kaynak: Deque Systems, WebAIM
Otomatik test neyi bulur, neyi bulamaz?
| Sorun | Otomatik test | Neden |
|---|---|---|
| Görselde alt metin yok | Bulur | Özniteliğin varlığı kodda görülür |
| Alt metin var ama yanlış ("IMG_2041.jpg") | Kısmen | Bazı kalıpları yakalar, anlamı yargılayamaz |
| Form alanının etiketi yok | Bulur | Etiket ile alan ilişkisi kodda görülür |
| Butonun erişilebilir adı yok | Bulur | Ad hesaplaması kurala dökülebilir |
| Metin kontrastı 4,5:1'in altında | Çoğunlukla bulur | Görsel üstündeki metin ve degradelerde emin olamaz |
| Sayfa dili tanımsız | Bulur | lang özniteliği kodda görülür |
| Özel menü klavyeyle açılmıyor | Bulamaz | Davranış, sayfa kullanılarak test edilmeli |
| Pop-up'ta klavye tuzağı | Bulamaz | Odağın nereye gittiği izlenmeli |
| Odak sırası mantıksız | Bulamaz | Mantık insan yargısı ister |
| Hata mesajı anlaşılmaz | Bulamaz | Metnin anlamı yargılanmalı |
| Video altyazısı yanlış | Bulamaz | İçerik karşılaştırılmalı |
axe-core gibi motorlar, emin olamadığı durumları hata olarak değil "incelenmeli" olarak işaretler. Bu bilinçli bir tercih: yanlış alarm vermemek. Sonuç olarak temiz bir otomatik rapor "sorun yok" değil, "otomatik bulunabilen sorun yok" demektir.
Kaynak: Deque Systems, Deque Systems, GitHub
Sınırlıysa neden otomatik testle başlamalı?
- Hacim: bulunan sorunların yarısından fazlasını dakikalar içinde listeler. Elle test saatlerini bu sorunlara harcamazsınız.
- Tekrar: her tema güncellemesinde, her kampanya sayfasında aynı kontrolü maliyetsiz tekrarlar. Bozulan bir düzeltmeyi ertesi gün fark edersiniz.
- Konum: sorunu sayfa, öğe ve WCAG ölçütüyle gösterir; geliştiriciye ya da platforma bildirmek kolaylaşır.
- Önceliklendirme: önem derecesine göre sıralanmış bir liste, kalan insan kontrolünü nereye yoğunlaştıracağınızı gösterir.
Kalan %43 için 20 dakikalık elle test
Bir uzman denetiminin yerini tutmaz, ama otomatik testin göremediği en kritik sorunları bulur. En çok kullanılan akışınızda (ödeme, başvuru, randevu) yapın.
- Klavye (8 dk): fareyi bırakın. Tab, Shift+Tab, Enter, Boşluk ve ok tuşlarıyla akışı baştan sona tamamlayın. Odak her zaman görünüyor mu? Menü, pop-up ve yan sepet açılıp kapanıyor mu? Bir yerde sıkışıyor musunuz?
- Yakınlaştırma (3 dk): tarayıcıda %200'e yakınlaştırın. Metin kesiliyor ya da butonlar üst üste biniyor mu?
- Formlar (4 dk): ödeme formunu bilerek hatalı gönderin. Hata metinle ve ilgili alanın yanında söyleniyor mu, yoksa yalnız kırmızı çerçeve mi var?
- Ekran okuyucu (5 dk): Windows'ta ücretsiz NVDA'yı, Mac ve iPhone'da yerleşik VoiceOver'ı açın. Ürün sayfasında görsel, fiyat, beden ve sepete ekle butonu anlaşılır şekilde okunuyor mu?
Bu dört kontrol, 2025/10 Genelgesi'nin A listesinde otomatik bulunamayan maddelerin önemli bir kısmına (2.1.1 klavye, 2.1.2 klavye tuzağı, 2.4.3 odak sırası, 3.3.1 hata tanımlama) dokunuyor.
Bir araç "siteniz uyumlu" diyorsa
Hiçbir otomatik araç tek başına bir sitenin WCAG'ı, Genelge'yi ya da EAA'yı karşıladığını kanıtlayamaz. ABD'de FTC, Nisan 2025'te bir erişilebilirlik aracı satıcısına (accessiBe) kanıtı olmadan "her siteyi WCAG uyumlu yapar" demeyi yasakladı. Bu konuyu overlay yazımızda anlattık.
Bizim taramamız da aynı sınıra tabi. Otomatik bulunabilen sorunları listeler, her birinin nerede düzeltileceğini gösterir ve kalanı için bu yazıdakine benzer bir elle kontrol listesi verir. "Siteniz uyumlu" demez.
Sık sorulan sorular
Otomatik erişilebilirlik testi yeterli mi?
Hayır. Deque'nin çalışmasına göre sorunların hacim olarak yaklaşık %57'sini bulur. Klavye kullanımı, odak sırası, hata mesajlarının anlamı ve alt metnin doğruluğu insan kontrolü ister.
%57 ile %20–30 arasındaki fark nedir?
%57 bulunan sorunların sayısına göre hesaplanmış oran. %20–30 ise WCAG ölçütlerinin ne kadarının tamamen otomatik test edilebildiğine dair sektörde kabul gören tahmin. İkisi farklı şeyleri ölçüyor.
Hangi ücretsiz araçlarla başlayabilirim?
Otomatik test için axe DevTools tarayıcı eklentisi, WAVE ya da Lighthouse'un erişilebilirlik bölümü. Elle test için Windows'ta NVDA, Mac ve iPhone'da VoiceOver ücretsiz.
Lighthouse'ta 100 puan almak erişilebilir olduğum anlamına gelir mi?
Hayır. Lighthouse'un erişilebilirlik puanı otomatik kontrollerin bir alt kümesine dayanır; 100 puan yalnız o kontrollerde hata bulunmadığını gösterir.
Kaynaklar
- Automated testing study identifies 57 percent of digital accessibility issues · Deque Systems · 10 Mart 2021
- The WebAIM Million, 2026 raporu · WebAIM · Şubat 2026
- axe-core kural listesi · Deque Systems, GitHub · güncel
- 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, Resmî Gazete sayı 32933 · Lexpera · 21 Haziran 2025
- WCAG 2.2 · W3C · 5 Ekim 2023 (güncel sürüm)
- FTC Approves Final Order Requiring accessiBe to Pay $1 Million · ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) · 22 Nisan 2025
İlgili yazılar
Önce otomatik bulunabilen %57'yi kapatın.
Adresinizi girin. Otomatik bulguları önem sırasıyla listeleyelim ve kalan maddeler için elle kontrol listesini rapora ekleyelim.