Genelge 2025/10 için erişilebilirlik testi: otomatik tarama neyi ölçer, neyi ölçemez?
Yayımlandı: 8 dk okumaAccessibleOrNot ekibi
Genelge 2025/10'a göre erişilebilirlik testi, bir sitenin WCAG 2.2'nin A düzeyindeki 31 başarı ölçütünü ve Bakanlığın kontrol listesini karşılayıp karşılamadığını sınamaktır. Bu 31 ölçütün 15'i için axe-core gibi otomatik test motorlarında en az bir kural var, 16'sı için hiç yok. Yani otomatik tarama ölçütlerin yarısına yakınını görür; klavye tuzağı, odak sırası ve hata mesajları gibi kalanı elle test edilir. Bu yazı iki listeyi ölçüt ölçüt veriyor.
Kısaca
- 2025/10 sayılı Genelge, kapsamdaki kurumların web siteleri ve mobil uygulamaları için WCAG 2.2 A düzeyini ve Bakanlığın kontrol listesini esas alır.
- WCAG 2.2'nin A düzeyindeki 31 ölçütün 15'i için axe-core'da en az bir kural var, 16'sı için yok (axe-core kural listesi, Ekim 2026 sayımımız).
- Kural olması ölçütün tamamen test edildiği anlamına gelmez: image-alt eksik alt metni bulur, yanlış alt metni bulamaz.
- Otomatik test yine de sorunların hacim olarak yaklaşık %57'sini bulur (Deque, 2021), çünkü test edebildiği ölçütler en sık ihlal edilenlerdir.
- Kamu ve 1. grup için süre 21 Haziran 2026'da doldu; e-ticaret için 21 Haziran 2027'de doluyor.
Genelge'ye göre erişilebilirlik testi neyi ölçer?
Genelge'ye göre test, iki belgeye karşı yapılır: W3C'nin WCAG 2.2 yönergelerinin A düzeyi ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının "Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi – A Seviyesi". Web siteleri ve mobil uygulamalar birlikte kapsamda. Kamu kurumları, bankalar, özel hastaneler ve diğer 1. grup için süre 21 Haziran 2026'da doldu; 6563 sayılı Kanun kapsamındaki e-ticaret için 21 Haziran 2027'de doluyor. Kimin hangi grupta olduğu: Genelge kimleri kapsar?
Bakanlığın Erişilebilirlik Portalı (erisilebilirlik.gov.tr) kendini "web erişilebilirlik analiz ve raporlama platformu" olarak tanımlıyor. İzlemenin hangi araç ve yöntemle yapılacağını Bakanlığın belirleyeceği usul ve esaslar gösterecek; 8 Ekim 2026 itibarıyla yayımlanmış bir metne ulaşamadık.
Kaynak: Lexpera, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
WCAG 2.2 A'nın hangi ölçütleri otomatik test edilebilir?
axe-core'un yayımlanmış kural listesini Ekim 2026'da saydık; kullanımdan kalkmış ve deneysel kuralları dışarıda bıraktık. A düzeyindeki 15 ölçüt için en az bir kural var:
| Ölçüt | axe-core kuralları (örnek) | Kuralın göremediği |
|---|---|---|
| 1.1.1 Metin dışı içerik | image-alt, input-image-alt, svg-img-alt | Alt metnin doğru olup olmadığı |
| 1.2.2 Altyazılar (kayıtlı) | video-caption (yalnız insan kontrolü gerekir) | Altyazının içeriği |
| 1.3.1 Bilgi ve ilişkiler | list, listitem, td-headers-attr | Başlık gibi görünen ama başlık olmayan metin |
| 1.4.1 Rengin kullanımı | link-in-text-block | Yalnız renkle verilen durum bilgisi (ör. kırmızı = dolu) |
| 1.4.2 Ses denetimi | no-autoplay-audio (yalnız insan kontrolü gerekir) | Sesin durdurulabilir olup olmadığı |
| 2.1.1 Klavye | scrollable-region-focusable, frame-focusable-content | Özel menü ve takvimlerin klavyeyle çalışması |
| 2.2.1 Ayarlanabilir süre | meta-refresh | Oturum zaman aşımı uyarısı |
| 2.2.2 Duraklat, durdur, gizle | blink, marquee | Otomatik kayan haber slaytları |
| 2.4.1 Blokları atlama | bypass (yalnız insan kontrolü gerekir) | "İçeriğe atla" bağlantısının çalışması |
| 2.4.2 Sayfa başlığı | document-title | Başlığın anlamlı olup olmadığı |
| 2.4.4 Bağlantının amacı (bağlam içinde) | link-name, area-alt | "Tıklayınız" gibi belirsiz bağlantılar |
| 2.5.3 Addaki etiket | label-content-name-mismatch | Görselle ya da simgeyle gösterilen etiketler |
| 3.1.1 Sayfanın dili | html-has-lang, html-lang-valid | Dilin doğru seçilip seçilmediği |
| 3.3.2 Etiketler veya talimatlar | form-field-multiple-labels (yalnız insan kontrolü gerekir) | Talimatın yeterli olup olmadığı |
| 4.1.2 Ad, rol, değer | button-name, label, select-name | Adın anlamlı olup olmadığı |
Son sütun önemli: kural, bir şeyin eksik ya da bozuk olduğunu bulur; yeterli olup olmadığına insan karar verir.
Kaynak: Deque Systems, GitHub, W3C
Hangi 16 ölçütü yalnız insan test edebilir?
Aşağıdaki 16 A düzeyi ölçüt için axe-core'da kural yok. WCAG 2.2 ile gelen iki A ölçütü, 3.2.6 tutarlı yardım ve 3.3.7 tekrarlı giriş, de bu listede: ikisi de yalnız elle test edilebiliyor.
| Ölçüt | Nasıl test edilir |
|---|---|
| 1.2.1 Yalnız ses ve yalnız görüntü (kayıtlı) | Sesli içeriğin metin dökümü, sessiz videonun açıklaması var mı? |
| 1.2.3 Sesli betimleme ya da medya alternatifi | Videodaki önemli görsel bilgi seste ya da metinde veriliyor mu? |
| 1.3.2 Anlamlı sıra | Ekran okuyucuyla okununca içerik doğru sırada mı? |
| 1.3.3 Duyusal özellikler | Talimat yalnız şekil ya da konuma mı dayanıyor ("sağdaki yeşil butona basın")? |
| 2.1.2 Klavye tuzağı olmaması | Açılır pencere, harita ve video oynatıcıdan klavyeyle çıkılabiliyor mu? |
| 2.1.4 Karakter tuşu kısayolları | Tek harfli kısayollar kapatılabiliyor ya da değiştirilebiliyor mu? |
| 2.3.1 Üç parlama ya da eşiğin altı | Saniyede üçten fazla yanıp sönen içerik var mı? |
| 2.4.3 Odak sırası | Tab sırası görsel ve mantıksal sırayla aynı mı? |
| 2.5.1 İşaretçi hareketleri | Kaydırma ya da iki parmak hareketi gerektiren işin tek dokunuşla alternatifi var mı? |
| 2.5.2 İşaretçi iptali | İşlem parmak kalkınca mı çalışıyor, yanlış dokunuş geri alınabiliyor mu? |
| 2.5.4 Hareketle çalıştırma | Telefonu sallamak gibi hareketle çalışan işin buton alternatifi var mı? |
| 3.2.1 Odakta bağlam değişmemesi | Bir alana odaklanınca sayfa kendiliğinden değişiyor mu? |
| 3.2.2 Girdide bağlam değişmemesi | Açılır listede seçim yapınca uyarısız yeni sayfa açılıyor mu? |
| 3.2.6 Tutarlı yardım | İletişim ve yardım bağlantıları her sayfada aynı yerde mi? |
| 3.3.1 Hatanın belirtilmesi | Hata, alanın yanında metinle yazıyor mu, yoksa yalnız kırmızı çerçeve mi? |
| 3.3.7 Tekrarlı giriş | Aynı süreçte daha önce girilen bilgi yeniden isteniyor mu? |
Bu ölçütlerin çoğu bir kişinin işi bitirip bitiremeyeceğini belirler. Adım adım yöntem için: web sitesi erişilebilirlik testi nasıl yapılır?
Kaynak: W3C, Deque Systems, GitHub
Örnek: bir randevu formunda tarama ne bulur, insan ne bulur?
Bir hastane ya da belediye sitesindeki tipik bir randevu formunu düşünün: T.C. kimlik numarası, telefon, bölüm seçimi, tarih ve görsel doğrulama kodu. Otomatik tarama etiketi olmayan alanı bulur (label kuralı, 4.1.2):
| Kod | |
|---|---|
| Önce | <input type="tel" name="telefon" placeholder="Telefon numaranız"> |
| Sonra | <label for="telefon">Telefon numaranız</label> <input type="tel" id="telefon" name="telefon" autocomplete="tel"> |
Placeholder etiket sayılmaz: yazmaya başlayınca kaybolur. Aynı formda insanın bulacakları:
- Tarih seçici yalnız fareyle çalışıyor (2.1.1; kuralın göremediği özel bileşen).
- Hatalı numarada yalnız alan kırmızıya dönüyor, metin yok (3.3.1).
- Doğrulama kodu yalnız görsel; sesli ya da başka bir alternatif yok (1.1.1 kısmen: kural görselin alt metnini denetler, alternatif yöntemin varlığını denetleyemez).
- Onay sayfasında T.C. kimlik numarası ikinci kez isteniyor (3.3.7).
Kaynak: Deque Systems, GitHub, W3C
AB'ye de hizmet veriyorsanız test nasıl değişir?
AB'deki tüketiciye EAA kapsamındaki bir hizmet sunuyorsanız ölçüt WCAG 2.1 AA'ya çıkar: A ve AA birlikte 50 ölçüt. Aynı sayımla bunların 20'si için axe-core kuralı var, 30'u için yok. Fark, AA ölçütlerinden gelir: metin kontrastı (1.4.3, 4,5:1) büyük ölçüde otomatik test edilebilir; görünür odak (2.4.7), yeniden akış (1.4.10) ve durum mesajları (4.1.3) edilemez. EAA 28 Haziran 2025'ten beri uygulanıyor. Ayrıntı: EAA: Türk şirketleri için pratik rehber ve EAA rehberi.
Taramamız bulguları iki görünümde ayırır: Genelge (WCAG 2.2 A) ve EAA (WCAG 2.1 AA). Tek bir site için iki listeyi ayrı ayrı tutmanız gerekmez.
Kaynak: EUR-Lex, Deque Systems, GitHub
Test sonucunu nasıl belgelemelisiniz?
- Otomatik tarama raporunu tarihiyle saklayın; şablon bazında düzeltin, sonra tekrar tarayın.
- 16 ölçütü elle test edin ve her biri için sonuç, sayfa ve ekran görüntüsü yazın.
- Bakanlığın kontrol listesini madde madde doldurun; her maddenin kanıtı bu iki kayıttan gelsin.
- Bir erişilebilirlik beyanı yayımlayın: neyin hazır, neyin açık olduğunu ve kullanıcının size nasıl ulaşacağını yazın.
- Her sürümden sonra tekrar tarayın; haftalık izleme bunu otomatikleştirir, elle adımlar sürüm kontrol listesinde kalır.
Bir raporun ya da aracın "Genelge'ye uyumlu" demesine güvenmeyin. ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC), 22 Nisan 2025'te accessiBe'ye 1 milyon $ ödeme ve ürününün siteleri WCAG'ye uyumlu yaptığını kanıtsız iddia etmeme yükümlülüğü getiren kararı kesinleştirdi. Yukarıdaki 16 ölçütü hiçbir araç doğrulayamaz; bizim taramamız da "uyumlu" demez.
Kaynak: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC)
Sık sorulan sorular
Genelge'ye göre testte hangi WCAG sürümü esas alınır?
WCAG 2.2'nin A düzeyi esas alınır; yanında Bakanlığın "Kontrol Listesi – A Seviyesi" belgesi var. Kontrast ve görünür odak gibi AA ölçütleri Genelge'nin zorunlu listesinde yok.
Otomatik tarama Genelge'ye uyduğumu gösterir mi?
Hayır, otomatik tarama A düzeyindeki 31 ölçütün yalnız 15'inde kurala sahip ve bunların çoğunu da kısmen test eder. Klavye tuzağı, odak sırası ve hata mesajları elle test edilmelidir.
AB'ye de satıyorsam ayrı bir test gerekir mi?
Ayrı bir test gerekmez ama ölçüt genişler: EAA fiilen WCAG 2.1 AA ister. Tek testte WCAG 2.2 AA'yı hedeflerseniz Genelge'nin A düzeyini de kapsarsınız.
Kaynaklar
- 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, Resmî Gazete sayı 32933 · Lexpera · 21 Haziran 2025
- Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi – A Seviyesi (PDF) · Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı · 2025
- Erişilebilirlik Portalı: web erişilebilirlik analiz ve raporlama platformu · Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı · Ekim 2026'da erişildi
- axe-core kural listesi · Deque Systems, GitHub · güncel
- WCAG 2.2 · W3C · 5 Ekim 2023 (güncel sürüm)
- Automated testing study identifies 57 percent of digital accessibility issues · Deque Systems · 10 Mart 2021
- Direktif (AB) 2019/882 (Avrupa Erişilebilirlik Yasası) · EUR-Lex · 17 Nisan 2019
- FTC Approves Final Order Requiring accessiBe to Pay $1 Million · ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) · 22 Nisan 2025
İlgili yazılar
Otomatik test edilebilen 15 ölçütü bugün görün.
Adresinizi girin. Bulguları Genelge (WCAG 2.2 A) ve EAA (WCAG 2.1 AA) görünümlerinde listeleyelim; kuralı olmayan 16 ölçüt için elle kontrol listesini rapora ekleyelim.