Kamu kurumları ve belediyeler için web erişilebilirliği: süre doldu, şimdi ne yapmalı?

Genelge kamu kurumlarından ne istiyor?

Genelge, kamu kurumlarının web sitelerinin ve mobil uygulamalarının WCAG 2.2 A düzeyine ve Bakanlığın kontrol listesine göre erişilebilir olmasını istiyor. Süre, yayım tarihi olan 21 Haziran 2025'ten itibaren 1 yıldı.

Kaynak: Lexpera, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı

Kurum sitelerinde sorun en çok nerede çıkıyor?

Türkiye'deki kamu siteleri üzerine yayımlanmış bir hata sıklığı verisi bulamadık. Aşağıdaki tablo bu yüzden veri değil, bir çalışma listesi: bir kurum sitesinde vatandaşı en çok durduran alanları ve ilgili A düzeyi ölçütü gösteriyor.

En sık ve en kolay düzeltilen bulgu, e-hizmet formlarındaki etiketsiz alanlardır. axe-core'un label kuralı (4.1.2) bunları işaretler:

Kaynak: W3C, Deque Systems, GitHub

Eski PDF'ler ve arşiv de kapsamda mı?

Genelge metninde eski belgeler ya da arşiv için bir istisna geçmiyor. ABD ve AB'deki kamu kuralları ise sınırlı istisnalar tanıyor:

• ABD, ADA Title II: son tarihten önce yayımlanan belgeler istisna, ama bir hizmete başvurmak ya da erişmek için hâlâ kullanılıyorsa değil. Arşivlenmiş ve değişmeyen içerik de istisna.
• AB, 2016/2102 sayılı Direktif: 23 Eylül 2018'den önce yayımlanan ofis dosyaları istisna, ama yürüyen idari süreçler için gerekiyorsa değil.

İki kuralın ortak mantığı şu: vatandaşın bugün kullandığı belge erişilebilir olmalı. Türkiye'de Bakanlığın belgeler için nasıl bir yol izleyeceği usul ve esaslarda belli olacak. Beklerken yapılabilecek en güvenli iş, yeni duyuru, form ve kılavuzları HTML sayfası ya da etiketli PDF olarak yayımlamak ve en çok indirilen eski belgelerden başlamaktır.

Kaynak: Lexpera, ABD Adalet Bakanlığı (DOJ), ADA.gov, EUR-Lex

ABD ve AB'deki kamu kurallarıyla nasıl karşılaştırılır?

En belirgin fark düzey: Genelge A düzeyini, diğer ikisi AA düzeyini istiyor. Metin kontrastı (1.4.3) ve görünür odak (2.4.7) AA'da olduğu için Genelge'nin zorunlu listesinde yok; az gören ve klavyeyle gezinen vatandaş için yine de gerekli. Kurum sitesini yeniden yapıyorsanız WCAG 2.2 AA'yı hedeflemek, ileride düzey yükselirse işi ikinci kez yapmamanızı sağlar.

Kaynak: Lexpera, Pacific ADA Center, EUR-Lex

Süresi dolmuş bir kurum 90 günde ne yapabilir?

1. 1–2. hafta, envanter: ana site, alt alan adları, e-hizmet uygulamaları, mobil uygulama ve en çok indirilen 20 belgeyi listeleyin. Hangisini kurumun, hangisini bir yüklenicinin yönettiğini yazın.
2. 3–4. hafta, tarama: her şablondan bir sayfayı ve en çok kullanılan 5 e-hizmetin her adımını otomatik tarayın. Bulguları şablon bazında gruplayın.
3. 5–6. hafta, elle test: aynı 5 e-hizmeti yalnız klavyeyle ve ekran okuyucuyla tamamlayın; yöntem web sitesi erişilebilirlik testi nasıl yapılır? yazısında. Otomatik kuralı olmayan 16 ölçüt Genelge testi yazısında listeli.
4. 7–10. hafta, düzeltme: şablon ve bileşenlerde düzeltin; yüklenici sözleşmelerine WCAG 2.2 A (tercihen AA) şartı ve test raporu teslimi ekleyin. Yeni belgeleri erişilebilir üretin.
5. 11–12. hafta, belge ve izleme: Bakanlığın kontrol listesini madde madde doldurun ve kanıtını saklayın; bir erişilebilirlik beyanı yayımlayın; her sürümden sonra tekrar tarama için haftalık izleme kurun.

Kısa yoldan kaçının. Sitenin üstüne katman ekleyen erişilebilirlik eklentileri kaynak kodu değiştirmez. ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC), 22 Nisan 2025'te böyle bir ürünün satıcısı accessiBe'ye 1 milyon $ ödeme ve ürününün siteleri WCAG'ye uyumlu yaptığını kanıtsız iddia etmeme yükümlülüğü getiren kararı kesinleştirdi. Ayrıntı: erişilebilirlik eklentisi yeterli mi?

Kaynak: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC)