WCAG test aracı mı, uzman denetimi mi? Hangisi gerçekte neyi bulur
Yayımlandı: 7 dk okumaAccessibleOrNot ekibi
Erişilebilirlik denetimi, eğitimli bir kişinin siteyi klavyeyle, ekran okuyucuyla ve diğer yardımcı teknolojilerle kullanarak geçerli her WCAG başarı ölçütünü tek tek yargıladığı değerlendirmedir. WCAG test aracı ise yalnız koda dökülebilen kuralları otomatik sınar. Test aracı dakikalar içinde, istediğiniz kadar sayfada sorunların hacim olarak yaklaşık %57'sini bulur (Deque, 2021); uzman denetimi tüm ölçütleri kapsar ama örnek sayfalarda ve belli bir anda. Çoğu sitenin ikisine de ihtiyacı var: genişlik ve tekrar için test aracı, derinlik için denetim.
Kısaca
- WCAG test aracı koddan karar verilebilen kuralları sınar; uzman denetiminde geçerli her WCAG ölçütünü bir insan yargılar.
- Deque'nin 2.000'den fazla denetime dayanan çalışmasında (Mart 2021) otomatik test sorunların hacim olarak yaklaşık %57'sini buldu; ölçüt bazında tamamen otomatik test edilebilen oran çok daha düşük.
- WCAG 2.2'nin 2.5.7 sürükleme, 3.3.7 tekrarlı giriş ve 3.3.8 erişilebilir kimlik doğrulama ölçütlerini test aracı hiç yargılayamaz.
- W3C'nin değerlendirme yöntemi WCAG-EM 2.0 (23 Temmuz 2026) denetimi beş adımda tanımlar: kapsam, keşif, örneklem, değerlendirme, rapor.
- Denetim bir anlık fotoğraftır; denetimden sonraki gerilemeleri haftalık tekrarlanan tarama yakalar.
WCAG test aracı ile uzman denetimi arasındaki fark ne?
Fark, kararı kimin verdiğinde. Test aracı sabit kurallar uygular: "Bu görselin alt niteliği var mı?", "Kontrast oranı 4,5:1'in altında mı?". Denetçi kuralın amacını sorar: "Bu alt metin görme engelli bir müşteriye ürünün neye benzediğini anlatıyor mu?", "Fare olmadan ödemeyi tamamlayabiliyor muyum?"
| WCAG test aracı (tarama) | Uzman denetimi | |
|---|---|---|
| Kararı veren | Yazılımdaki kurallar (çoğunlukla axe-core) | Eğitimli bir kişi, yardımcı teknolojilerle |
| WCAG kapsamı | Koddan karar verilebilen ölçütler, tamamen ya da kısmen | Geçerli her başarı ölçütü |
| Sayfa kapsamı | Taradığınız kadar sayfa | Temsili bir örneklem |
| Süre | Sayfa grubu başına dakikalar | Kapsama göre günler |
| Tekrar | Ek maliyetsiz | Her tekrar yeni bir denetim |
| Çıktı | Öğe, konum ve kuralla bulgular | Ölçüt bazında geçti/kaldı, açıklama, çoğu zaman uyum raporu |
| Kör nokta | Anlam, davranış, akış | Örneklem dışındaki sayfalar; denetim sonrası değişiklikler |
Kaynak: Deque Systems, W3C WAI
Hangisi gerçekte neyi buluyor?
Aşağıdaki tablo bir mağaza ya da hizmet sitesinde sık görülen sorunları alıp hangi yöntemin bulduğunu söylüyor. "Kısmen", test aracının sorunu bazı biçimlerinde bulduğu ya da "insan kontrolü gerekir" diye işaretleyip kararı insana bıraktığı anlamına geliyor.
| Sorun | WCAG | Test aracı | Uzman denetimi |
|---|---|---|---|
| Görselde alt metin yok | 1.1.1 | Bulur | Bulur |
| Alt metin "urun-gorsel-3" | 1.1.1 | Kısmen | Bulur |
| Gri fiyat yazısı 2,3:1 kontrastta | 1.4.3 | Bulur | Bulur |
| Fotoğraflı banner üstünde beyaz yazı | 1.4.3 | Kısmen (insan kontrolü gerekir) | Bulur |
| Adı olmayan ikon butonu | 4.1.2 | Bulur | Bulur |
| Mega menü klavyeyle açılmıyor | 2.1.1 | Bulamaz | Bulur |
| Bülten pop-up'ı odağı hapsediyor | 2.1.2 | Bulamaz | Bulur |
| "Sepete eklendi" ekran okuyucuya duyurulmuyor | 4.1.3 | Bulamaz | Bulur |
| Hata yalnız "Geçersiz giriş" diyor, alan ve neden yok | 3.3.1, 3.3.3 | Bulamaz | Bulur |
| Renk kutucuğu 16×16 piksel | 2.5.8 | Kısmen | Bulur |
| Fiyat kaydırıcısı yalnız sürüklenerek çalışıyor | 2.5.7 | Bulamaz | Bulur |
| Ödeme adresi iki kez isteniyor | 3.3.7 | Bulamaz | Bulur |
| Girişte alternatifsiz bulmaca captcha | 3.3.8 | Bulamaz | Bulur |
| Aynı sorun 4.000 ürün sayfasında | hepsi | Her örneğini bulur | Örneklemdeki sayfalarda bulur |
Son satır test aracının gücü. Denetim ürün şablonunda bir sorun olduğunu söyler; test aracı 4.000 ürün sayfanızın hangilerinde göründüğünü ve gelecek hafta hâlâ orada olup olmadığını söyler.
Kaynak: W3C, Deque Systems, GitHub
Uzman denetimi nasıl yapılır?
W3C, WCAG Değerlendirme Yöntemi'nin (WCAG-EM) 2.0 sürümünü 23 Temmuz 2026'da yayımladı. 1. sürüm web siteleri içindi; 2. sürüm uygulamaları ve diğer dijital ürünleri de kapsıyor. Denetimi beş adımda tanımlıyor:
- Kapsamı belirleyin: hangi site ya da uygulama, hangi WCAG sürümü ve düzeyi (ör. WCAG 2.2 AA; Genelge için 2.2 A).
- Keşfedin: ana sayfaları, işlevleri ve şablonları bulun (arama, ürün, sepet, ödeme, hesap).
- Örneklem seçin: ödeme gibi tam süreçleri de içeren temsili bir sayfa ve akış seti.
- Değerlendirin: örneklemdeki her sayfayı geçerli her ölçüte göre klavyeyle, ekran okuyucuyla, yakınlaştırmayla ve kodu inceleyerek test edin. Otomatik araçlar burada da yardımcı olarak kullanılır.
- Raporlayın: sonucu ölçüt bazında kaydedin, kalan maddeleri açıklayın. Birçok denetçi, kurumsal alıcıların istediği biçimde (ör. VPAT şablonuna dayalı) bir uyum raporu da hazırlar.
Denetçiye sorulacak iki soru: hangi yardımcı teknoloji ve tarayıcı eşleşmeleriyle test ediyorsunuz, düzeltilen maddelerin yeniden testi fiyata dahil mi?
Kaynak: W3C WAI
Her yöntem nerede yetersiz kalıyor?
- Test aracı anlamı ve davranışı yargılayamaz. Temiz bir rapor "sorun yok" değil, "otomatik bulunabilen sorun yok" demektir. W3C, değerlendirme araçlarının erişilebilirliği belirleyemeyeceğini, yalnız yardım edebileceğini yazıyor.
- Test aracının "insan kontrolü gerekir" listesi atlanırsa gerçek sorunlar gözden kaçar.
- Denetim bir anlık fotoğraftır. Raporun ertesi günü yeni bir kampanya banner'ı ya da tema güncellemesi düzeltilmiş bir sorunu geri getirebilir; denetim bunu size söylemez.
- Denetim örneklemi görür. Sorun yalnız örnekleme girmeyen bir şablondaysa gizli kalır.
Hangisi, ne zaman gerekir?
| Durum | Önce | Sonra |
|---|---|---|
| Site hiç test edilmedi | Her şablonda test aracı | Ana akışta 20 dakikalık elle test |
| Yeni tasarım ya da tema yayına çıkmadan önce | Ana şablonların uzman denetimi | Yayın sürecine eklenmiş test aracı |
| Müşteri şikâyeti ya da hukuki yazı | Etkilenen akışın uzman denetimi | Düzeltme, yeniden test, tarihli kayıt |
| Kurumsal alıcı uyum raporu istiyor | Uzman denetimi | Raporu güncel tutmak için test aracı |
| Küçük ekip, kısıtlı bütçe | Test aracı ve elle test | Hacim kapandıktan sonra ödeme akışının denetimi |
| Sürekli | Her hafta test aracı | Yılda bir ya da büyük değişikliklerden sonra denetim |
En çok para kazandıran sıra: önce test aracının bulduklarını düzeltin, sonra denetçiyi çağırın. Denetçinin zamanı işin pahalı kısmı; bir aracın ücretsiz bulabileceği eksik alt metinleri listelemesine harcamayın.
Türkiye'de 2025/10 Genelgesi kapsamındaysanız denetimin kapsamını WCAG 2.2 A ve Bakanlık kontrol listesine göre, AB'ye satıyorsanız WCAG 2.1 AA'ya göre tanımlayın. İkisi birden için WCAG 2.2 AA. Ayrıntı: ADA ve EAA kontrol listesi.
Sık sorulan sorular
WCAG test aracı uzman denetiminin yerini tutar mı?
Hayır. Test aracı sorunların hacim olarak yaklaşık %57'sini bulur (Deque, 2021); anlamı, klavye davranışını ve akışı yargılayamaz. Uzman denetimi geçerli her WCAG ölçütünü yargılar.
Otomatik tarama bir denetim midir?
Biz öyle demiyoruz: tarama otomatik, denetim insan işidir. Bazı satıcılar otomatik rapora "denetim" diyor; raporu kimin incelediğini ve hangi ölçütlerin elle yargılandığını sorun.
Erişilebilirlik denetimi ne kadar sürer?
Kapsama ve örnekleme göre değişir. WCAG-EM 2.0 bir süre belirlemiyor; denetçiye kaç sayfa ve akışı test edeceğini, yeniden testin dahil olup olmadığını sorun.
Genelge ya da EAA bağımsız denetim zorunlu tutuyor mu?
Genelge izlemeyi Bakanlığa bırakıyor, usulü henüz yayımlanmadı; EAA web siteleri için zorunlu bir üçüncü taraf denetimi öngörmüyor. Yine de uzman denetimi, tarihli düzeltme kaydıyla birlikte yaptığınız işin en güçlü kanıtı. Hukuki görüş değildir.
Kaynaklar
- Automated testing study identifies 57 percent of digital accessibility issues · Deque Systems · 10 Mart 2021
- WCAG Evaluation Methodology (WCAG-EM) 2.0 yayımlandı · W3C WAI · 23 Temmuz 2026
- Selecting Web Accessibility Evaluation Tools · W3C WAI · 13 Mayıs 2024 (güncelleme)
- WCAG 2.2 · W3C · 5 Ekim 2023 (güncel sürüm)
- axe-core kural listesi · Deque Systems, GitHub · güncel
- 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, Resmî Gazete sayı 32933 · Lexpera · 21 Haziran 2025
- Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi – A Seviyesi (PDF) · Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı · 2025
İlgili yazılar
Denetçi gelmeden test aracının payını kapatın.
Adresinizi girin. Şablonlarınızı tarayalım, her otomatik bulguyu konumu ve kod örneğiyle listeleyelim; yalnız insanın yargılayabileceği maddeler için elle kontrol listesini verelim.